MİRADE KİNE

Türkçe Hayat Hikayesi:  1943 senesinde o zamanlar Batman'a bağlı Gercüş ilçesinin Altınoluk yani Kürtçesi Geracahfer köyünde doğdu. 14 yaşlarına kadar köyde ailesiyle birlikte yaşadı. 2 kardeşi vardı. Halil ve Cemil. Ailesiyle birlikte o zaman kasaba şimdi ilçe olan Dargeçit’e geldiler.MİRADE KİNE aynı zamanda kendileri de rıbap çalan babası Ferhat ve amcası reşitten rıbap alanında çok şey öğrendi ve 20’li yaşlarda amcasının kızıyla evlendi.       Amcası ve aynı zaman da kayın babası olan Yusuf’la birlikte 20li yaşlarda Suriye’ye oradaki akrabalarının yanına giderler tabi ziyaret olarak. Ve cemaat hazır haldeyken yanındaki gencin kim olduğunu sorarlar. O yeğenimdir der. rıbab alanındaki durumunu sorarlar. Amcası kendisinin çalmaya utandığını söyler cemaate. Çok ısrar ederler. Ve amcası rıbabı onun eline verir... MİRADE KİNE orda “seyreyi” söyler. Bütün cemaatin ağzı tabir yerindeyse açık kalır. Amcası bile hayret kalır. Ve MİRADE KİNE nin kendi evinde gizli gizli rıbab ta kendini çok geliştirdiğini öğrenir. Dönerler Dargeçit’e ve çok kısa bir zaman içerisinde... Bizim şu zamana ulaşacak şimdiki kasetler doldurulur. Namı kısa bir zaman içerisinde Dargeçit Mardin Nusaybin batmana falan yayılır ve MİRADE KİNE düğünlerde aranan 1 numaralı isim haline gelir.O zamanlar elektrik ve teknolojinin olmadığı o zamanda insanlar gelir ve ricalarla pille çalışan teyiplerini getirerek MİRADE KİNE sesini kaydederlerdi...       MİRADE KİNE 25li yaşlarda batmana gider ve oraya yerleşir. Onun batmana gidişiyle birlikte... Tam anlamında sesi Erivan radyosuna ve tüm Kürdistan’a yayılır. O zamanlardaki m.arif cizrawi gibi ozanlarla tanışır ve namı bölgeyi dahi aşar. İstanbullara falan gider.       Bir gün o zamanlarda bayındırlık bakanı olan Şerafettin elçi onu Ankara’ya evine misafir eder ve ona bir hediye vermek ister... Bakanın da tavsiyesiyle bayındırlık memurluğu verilir ve MİRADE KİNE Midyat ta göreve başlar 2 sene sonra da Siirt’e. hem memurluk hem de müziğini bir arada götürmeyi başarır.       1984te MİRADE KİNE ailesine rahatsız olduğunu söyler.ve doktora gider.doktor ona kalbinde problem olduğunu ve sigarayı mutlaka bırakmasını söyler. sigarayı bırakır ve 1 ay sonra sabah işe gider...ama erken döner ve göğsünün sancı yaptığını söyler..eşinden su ister... 1 bardak içer... Bir bardak daha ister ve yaşamın en değerli ve lezzetli varlığıdır der su ve içer. Biraz sonra feryatla göğsüm der... Eşi göğsüne masaj yapar. Bir nefes. İkinci nefes. Ve üçüncü nefesini verir ama dördüncüsünü almaz. ve 17 aralık1984te vefat eder.       Kürtçe Hayat Hikayesi:  Miradê Kinê di sala 1943 yan de, li gundekî bicuk bi navê Gêra Cahfer ku bis er Kercosê ve ye, ji dayik bû ye. Navê bavê wî Ferho ye. Diya wî Hediya jî dotmama bavê wî bû. Ferho kurê Ehmedê Isayê Kinê ye. Dibêjin ku Isayê Kinê beriya sed salî ji biyaxetê hatiye û li Tora Hevêrka bi cî bû ye. Eslê xwe ji derdora Shingalê ne.       Miradê kinê heta carde saliya xwe Li Gêra Cahfer bi malbata xwe re jiyaye. Mirad di bicukatiya xwe de pirtirîn bi ap û bavê xwe re bûye. Li wan guhdar kiriye ûbi wan re geriyaye. Di carde saliya xwe de weke hunermendekî xweser û profesyonel lis er musîk û ribabê rawestiya ye û bash fêr bûye. Dibêjin ku rojekê Mirad ligel apê xwe Usiv di civateke hunerî de amade bûye. Li ser vê yekê runistiyê civatê pirsa wî ji Usiv dikin. (Usivê Zekiyayê ku ap û xezurê Mirad bû.) Tê gotin ku Usiv hunermendekî mezin bû. tê gotin ku Mirad li apê xwe zede kiriye.       Dibêjin shagirtê te kiye; Usiv dibêje biraziyê min e. Ew jî hunermend e, li ribabê dixe û distirêne. Li ser vê pirsa han Mirad radije ribaba xwe û sitrana Bavê Seyrê dibêje. Dibêjin ku her cendî Usiv sitrana Bavê Seyrê xwesh distirand lê Pishtî wê civatê êdî Mirad bi sitrana Bavê Seyrê tê naskirin. Ku ez bi xwe jê re dibêjim “ Bavê Seyrê ” ( Sitrana Bavê Seyrê efsaneya Seyrê û Eliyê Memed e. ) Pishtî demekê navê Mirad belav bû roj bi roj hate naskirin. Di dawiya xebateke bi rêk û pêk de. Mirad gihishte xweseriya xwe û sitîla xwe û bi navê malbata xwe hate binavkirin. Êdî navê wî bû bû Miradê Kinê. Her dera ku Mirad dicuyê de, gel xwe digihand Mirad bo ku li dengê wî Guhdar bikin û heger bikaribin kaseteke xwe li ber dengê wî bigrin. Civat li derdora wî digeriya.Herweha ji bo zemawendan dicû bajarên û metrepolên Tirkî û Kurdistanê. Di dawiya temenê xwe de Li Sêrtê di karekî dewletê de bû. Car sal temenê xwe Li Sêrtê borandiye. Di sala 1984 an de, beriya sersalê bi 12 rojan seet yekê shevê kirîzekê derbas dike û wî dibin nexweshxaneya Sêrtê. Seet sisiyê shevê li nexweshxaneyê jiyana xwe ji dest dide. Miradê Kinê gora xwe li Sêrtê li Goristana Shêxilhilo ye. CEND GOTIN LI SER HUNERA MITIRBIYÊ Û MIRADÊ KINÊ Dema ku em li canda mitirbiyê dinerin em raserî hunereke pirr dewlemend dibin. Di vê hunerê de, bes ne tenê musîk lê herweha shano,reks û wêje jî roleke xwe pirr girîng heye. Di canda Mitirbiyê de xaleke herî girîng jî ew e ku erotîzm weke hêmayeke pirr xweshik cî digre. Ev canda hanê her cendî cudahiyek tê hebe jî, li pirr herêmên Kurdistanê derdikeve pêshiya me. Ji Shingalê bigre ta beshek ji Rojavayê Kurdistan li serxetê jî ji derdora Dêrika Ciyayê Mazî bi gishtî Beriya Mêrdîn, Torê û herêmek ji Xerzan digire ber xwe tak u digihîje Colemêrgê û dadikeve Rojhilatê welêt û beshek ji Behdinan. Bi taybet Li herêma Torê pirr meqamê xwe cuda hene. Her zêweke ( festival ) Torê meqamek û ritmeke xwe cuda heye. Dema em li Hunermendê weke M Eliyê Kercosî, Brahîmê Eliyê Yasîn û Ehmedê Reshîdê Kinê û pirr kesên din guhdar dikin, em dibînin ku di vê hunerê de meqam û ritmeke folklorik û dewlemend heye. Dema em têne cem Miradê Kinê em dibînin ku ji wê candê pirr tisht wergirtiye lê weke enstrument û weke naverok li wê tishta folklorîk pirr tishtên nu zêde kirine. Weke enstrument Miradê Kinê gihishtiye asta virtioziyê. Weke naverok Mirad weke rexnegirekî temasheya civakê kiriye û bi hunera xwe hunandiye. Ji peywendiyên kesayetî ta digihîje peywendiyên civakî û cinsî, em dikarin vê tevê di hunera Miradê kinê de bibinîn. Miradê Kinê qonaxeke di navbera hunera folklorik û ya nûjen de. Û Mirad bi dengê xwe jî pirr bi hêz e. Dengê Miradê Kinê weke zengilê cam e. Sipasî ji bo nivîs û alîkarîya brêz Ehmedê Neco. Rıbab tarihi ve Mirade Kine Rıbab tarihi çok eskilere dayanır. Mıradê Kinê'den önce de, ondan sonra da "rıbabın sihirbazları" var olmuştur. Ama gelmiş geçmiş en büyük rıbab ustası Mıradê Kinê'dir: Rıbab/kemençe geleneğinin, "Tor Sözlü Kültürü"nün en büyük icracılarından biri olan Mıradê Kınê, ya da halk arasındaki adıyla Mirado 1 Ocak 1943 yılında Gercüş'e bağlı Gêra Cehfer Köyünde gözlerini dünyaya açmıştır. Sözlü kültüre oldukça fazla eser kazandırmış, kendine has yorumuyla gönüllere taht kurmuştur. 17 Ocak 1984 kışında, Siirt'te bir kalp krizi onu aramızdan aldığında yaşı henüz 41 idi. Mezarı Siirt Tillo Şeyhleri Mezarlığındadır. Günümüzde bir çok sanatçıya ilham kaynağı olan Mıradê Kinê, "Mîrê Rıbabê" (Rıbab'ın Mir'i)adıyla biliniyor. Mala Eliyê Ûnis kahramanlıklarını anlatan "Ferman e", "Seyrê û Eliyê Mamed", "Ziravê Kafirbavê", "Sêva Heciya", "Haydê dê gel yanına, sar kollari boynuma", gibi onlarca eser/kılam/strana eşsiz yorumuyla imza attı. Mıradê Kinê'nin oğlu Mehmet Sait Gezici (Seîdê Miradê Kinê) efsane sanatçıyı MULTİKULTİ'ye anlattı. Her şeyden önce babanızı tanımak isteriz. Mıradê Kinê ya da halk arasında bilinen adıyla Mırado kimdir? Nerede ve ne zaman doğmuş, kimin oğludur, kaç kardeşe sahiptir? MEHMET SAİT GEZİCİ: Babam Mıradê Kinê, kimilerine göre 1941 yılında ama kimlikteki bilgilere göre 1 Ocak 1943 yılında, önceleri Mardin'e bağlı, şu an ise Batman'a Bağlı Gercüş ilçesinin Gêra Cehfer (Altınoluk) köyünde gözlerini dünyaya açmıştır. Babasının adı Ferho, anasının adı Hediya'dır. İkisi de şu an hayatta değil. Babam 18-19 yaşına kadar doğduğu yerde yaşamını sürdürmüştür. 4 kız kardeşi olmuştur: Delal, Aliya, Sêvê ve Cevahir. Halil isimli bir erkek kardeşi vardır babamın. Sadece Aliya sağ ve şu an İstanbul Bağcılar'da yaşamaktadır. O da hasta. Çoğu kalp krizinden yaşamını yitirmiştir. Babam da kalp krizinden yaşamını yitirdi. Tek erkek kardeşi Halil, babamın yaşamını yitirmesinden 2 yıl önce veremden vefat etmiştir. Babam 41 yaşındaydı aramızdan ayrıldığında. Çok genç bir yaş, erken bir ölüm… "Kinê" ailesinin kökenleri nerelere dayanıyor? MEHMET SAİT GEZİCİ: Bu konuda da bir çok spekülasyon ve farklı söylemler var. Ailenin yaşlı fertlerine göre aile uzun süre Kerboran (Dargeçit) mıntıkasının birkaç köyünde yaşamını idame ettirmiş. Ama Mardin dolaylarındaki "Tor" bölgesine gelip yerleşmeden önce, ailenin Irak sınırı ile Kamişlı (Qamişlo) arasında kalan Şengal Dağları çevresinde yaşadığı söylenir. Şu an bile ailemizin bir kısmı Kamışlı'da yaşamaktadır. Çoğu sanatçı kişilikler olup, tanınan simalardır. Lokman Musa ve Saîd Yûsiv bunlardan sadece ikisi olup Kinê ailesindendir. Elimizde yazılı kaynaklar olmadığı için, ancak sözlü anlatımlardan yola çıkarak bunları söyleyebiliyorum. Bildiğim kadarıyla Şengal olayı 500 yıl öncesine dayanır. Ama babam da, babamın babası da, onların da babalarının babası Gerçüş-Dargeçit bölgesinde yaşadı… 'Mîrê Ribabê' Miradê Kinê û 'Firman a' * Salihê Kevirbirî Mirado, Miradko, Miradê Kinê, Kurê Ferho û Hediya, Birayê çar xwişk û birayek; Delal, Aliya, Sêvê, Cewahir û Xelîl; Bi navê fermî yê nasnameyê Murat Gezîcî… Di temenekî gelek ciwan de bû, gava xatir ji me xwest. Jiyana ku 1-ê Berfanbarê (Çileya Paşîn) li Gêra Cehfera Kercewsê destpê kir; Di sala 1984-an de, roja 17-ê Rêbendanê li Sêrtê bidawî bû… Kêl û kevirên gora wî ya li Sêrtê, li benda dûayên we ne!.. Hezkiriyên çanda kurdêwar jê têr nebibûn. Gava xatir ji me xwest, Nû ketibû 41 saliya xwe… *** Dengbêj Mirado ne tenê li herêma torê, her wisa li seranserê bakurê welatê me; ji Botan bigirin heta Xerzan, Diyarbekir û Serhedê delalê ber dilê hezkiriyên kilam û stranên evînî û şeran bû. Dengbêjê hêja ji "Malbata Kinê" tê. Ji ber vê yekê jî wekî Miradê Kinê nav daye. Ev ciwamêrê hanê di lîteratûra folklor û hunera kurdî de wekî "Mîrê Ribabê" tê naskirin. Malbata wî bixwe di zargotina kurdî de reng û dewlemendiyeke hêja ye. Baş tê bîra min li mala me ya Misircê û piştre jî li Batmanê ku zarokatiya min li wan deran derbas bûye, ji sê kasetên ku tim dihate guhdarîkir in, yek ji wan jî kaseta Mirado bû. 'Sêva Heciya', 'Haydê dê gel yanima, sar kollarî boynûma,' 'Sabîha', 'Ehmed Axa û Eyşê Xanimê', 'Lawikê Deqorî', 'Seyrê û Eliyê Mamed', Ziravê Kafirbavê' ji bo min çend kilamên wî yên çêjdar û sereke ne. Ev kilamên dabaşa gotinê, nimûneyên sereke yên 'Çanda Herêma Torê' ne. Lewre jî em bi serfirazî dikarin Miradê Kinê wekî "Legendê Çanda Torê" bi nav bikin. Di nav kilamên Mirado de, kilamek heye ku tu dengbêj nikare wekî wî xweş û baş bistre. Ev kilama hanê, kilama "Ferman e" ye ku li ser "Serhildan Mala Eliyê Ûnis" tê gotin. Bi rastî jî gava mirov li vê kilamê guhdarî dike, hîsiyeta ku çawa wê lehzê mirov li qada şer e, pêk tê. Beriya ku em xwe berdin kûrahî û çêja vê kilamê, kerem bikin em guh bidin gotinên nivîskarê kurd Şerefxan Cizîrî bê ka ji bo gorbihûşt Mirado çi gotiye. Paşê jî hûn û kilama 'Ferman e'... ".…Deng li Kurdistanê hê jî wekî dengê Miradê Kinê peyda nebûye. Ew dengê zîz û zelal, bilind wekî Çiyayê Zagrosê û xurt wekî naqosa dêrên filehan, bûye normekî ji dengbêjiya Kurdistanê û li hemû deverên welêt belav bûye. Miradê Kinê bi dengê xwe yê berz û zelal, nexweşan ji nava nivînan radike ser piyan…. (Şerefxan Cizîrî-kultur û Edebiyata devkî, Weşanên Nûdem rûp. 46" *** Firman a firman a firman a firman a Firman a firman a firman a firman a Xalo emê çi bikin şer giran a Firman a firman a firman a firman a Keko li me firman a Ne bi zirtê odê kurê camêran a Ne bi hovê kirikên simbêlan ba bide Li nav qîz û bûk û jinebî û van pîrekan a Ne ku mirov berê xwe bidê şerê giran a Destê xwe bavêje van demançan û van alamaniyan a Bila kesekî zirtê xwe nedê Û nebê emê berê xwe bidin şer û qewxê giran a Û bira li ser Mala Eliyê Ûnis Qewmê çiyan a axao…….. Firman a……. Xalo li me firman a… Bira bila kesekê zirtê xwe nedê Li ser Mala Eliyê Ûnis wa Qewmê Çiyan a Û lê belê sond xwarina bi Şêx Evdilqadirê Gêlanî Maz û Evdiyê nava Nisêbînê Û bi perda wî Weysel Qiranî Sond xwarine wî sî salê Siltan Şêxmûs Bi wê qûbe û perda wan a Û jin û namûs û pîrekên xwe Bi sê telaqan berdana Go emê serê xwe nakin şewqana Emê destê xwe nakin kelemçana Emê berê xwe nadin tu hepisxanê giran a Bira emê tu cara destê xwe nakin Destê van bêbavên tirkan a Bira bila heçiyê ew in ew qisasê serê Me bixwe na Bira bîra we nayê wextê ku Şêx Seîd Li devê Ûlû Camiya Diyarbekirê xeniqandin Û stûyê wî avêtina şerîtê Bûkên serbizêrî Bi serê mala xwe ve dageriyana Bila hûnê wê rojê li bîra xwe bînin Van eskerên Sêrtê, Bedlîsê, Wanê, Tetwanê Xelatê, Erdîşê, Mûradiyan Û Qersê, Qaxizmanê, Bazîdê û Erzeromê Li ber Pira Malabadê li kenarê avê dîsanê Van e li hev civiyana Û lê belê hûnê li bejn û bala Pîs neferan herçî ew in Ewê ji me kurdan a Hûnê derba lê bidin li bejn û bala Van çawîşan, astêmena, ustêmena Û van têmena, yûzbaşî û bînbaşî Yarbay û albay û van buyuk qumandana Wele bira ezê dênê xwe didimê Li ber Pira Malabadê, li kenarê avê Li ber Gorê Qeremûsê Û li ser serê Mala Eliyê Ûnis Çi ecêb û çi qiyamet û çi tofan a Waye mewzî û tapiyê xwe kolan a Û simbêlê reşê boyaxkirî Avêtine van Meqerifê tivingan a Bi elba fişek vala kirina ser gohkê van ebana Wele bira dênê we li wa bê Û bila Xwedê şeş kula lê bidê Li mala çawîşên Farqînê Tu nebê dûrebîn li ber çavê wî ya Û dimêzênê li ber Pira Malabadê Li Newala Qeremûsê Çi ecêb û tofan a Lêlî belê ewê çûye ser telefonê Ciwabê didê Yedincî Qolordiya Diyarbekir Û ji wê dê ciwab kete xopana bajarê Enqere Ew dibê: 'Elo!' Ew dibê: 'Efendim!' Ciwab dane wê miclîsa giran a Wa axao firman a finman a…… Wele firman a………li me firman a Wele bira wextê ciwab kete Xopana bajarê Enqerê Wê miclisa giran a Û lêlî belê carekî rabû bû çîreçîrê deriyan Çingeçingê kursiyan û masa na Û buya çîreçîrê van qeleman a Û navê Mala Eliyê Ûnis Deranîn ji van kuçik defteriyan Navê wan avêtin dewra siltanan Wele navê Mala Eliyê Ûnis Carekî avêtina qezetana Bû çîngeçing û zirezira telefonê wan a Bila wê rojê şêst û heft welayetê Tirkiyê xeber dana Wa pê hesiyan a Bila carekî mifte lê dane Devê wan depoyan e Bi sindoqan bi elban fişek vala kirina Van mîratê cemsan a Wele bila dênê we li wan bê Heçî sûbay bûn ewê siwar bûn Li van texsî û li van cîb û li van fordan a Û heçî êdî sefer bûn li van ekmek çentesiyê Xwe dagirtin ji baliqan û ji van sabûnan a Wele heçî yedek sûbay bûn Û nûka hatibûna eskeriyê Nizanibûn berê xwe bidin Şer û qewxê giran a Nizanibûn çi ecêb û qiyamet û tofan a Wele ewê siwar bûna li cemsan a Mendîl û desmalên xwe Ji berîka xwe dertanîn Û li siwarbûna li çemsan a Ban kirine pîrekên xwe Got: 'Heqinî helal edin!' Emê berê xwe bidine Şerê Mala Eliyê Ûnis Qewmê Çiya na axao….. Wele firman a firman a firman a….. Li me firman a Eme çi bikin şerê Mala Eliyê Ûnis Û hikûmatê Wezê dênê xwe didimê Pir giran a axao….. Firman a….. Li me firman a Wele bira wezê dênê xwe didimê Li ber Pira Malabadê Li Newala Qeremûsê Li min xweş tê dengê van mîratên Otomotîk makîneliyan a Wele lêlî belê Mala Eliyê Ûnis Çawa bi elban fişek vala kirine Ser gohên van eba na Û sond xwarina bi Weysel Qeranî Bi wî Siltan Şêxmûsî Bi wê perda wan a Û destê wan ji zarok û çolix û kifletên Wan qetiyan a Go emê serê xwe nakin şewqan a Emê berê xwe nadin hepisxan e Û emê destê xwe nakin darê kelemçan e Wele namûs û pîrekên xwe Bi sê telaqan ji xwe berdan a Lêlî belê simbêlên reşê boyaxkirî Avêtine van Miqerifê tivingan a Lêlî belê Mala Eliyê Ûnis Dênê xwe danê fişek û Mermiyên wan neman a Û zanibûn ku barê hikûmetê Barê risês a zehf giran a Û lêlî belê van bêbavên tirkan Dênê xwe danê ku Dengê tivingê wan nayê Fişekên wan neman a Lêlî belê carekî wan singo Avêtin devê van sîlehan û tivingan a Û hicûm berdana ser kozik û çeperên Mala Eliyê Ûnis Û heyf û mixabin wê rojê Bîst û pênc mêrê me kurdan Dane nav lingan e axao….. Wele firman a…..Li me firman a Wezê çi bikim Şerê Mala Eliyê Ûnis Li ber Pira Malabadê Li Newala Qeremûsê Kenarê avê Û emê çi bikin hemî emr û îrada Xwedan e axao…. *Nivîsar, jinûve li ber çavan hate derbaskirin û agahiyên destpêkê û beşek ji agahiyên nav nivîsê lê hatin zêdekirin. Şayanê gotinê ye ku beriya guherandin û zêdekirinan, nivîsar 7-8 sal berê di Kovara Jiyana Rewşenê (Stenbol) de, paşê jî di Pirtûka min a bi navê "Filîtê Quto" (Weşanên Pêrî, 2001, Stenbol, Kurdî) û di wergera heman pirtûkê "Kürt Halk Türkülerinden Seçmeler-20 Olay/20 Kilam" (Evrensel Basim Yayin, 2004 Stenbol, Tirkî) de hatiye weşandin. Orjînala kilamê 'Ferman e' ye. Lê ji ber Mirado ji Herêma Torê ye, bi devoka torê mijûl dibe. Kesên ji vê herê mê, tîpa 'e'yê wekî 'a'yê bi lêv dikin. Mirado serdanpê bêjeya 'Ferman e' wekî 'Firman a' bi lêv dike. Lewre jî, ji bo orjînalîte û xweseriya kilamê me dest neda kilamê û wekî bilêvkirina resen berhev kir.